చరిత్రలో ఈ రోజు : ఖగోళ శాస్త్ర గమనాన్ని మార్చిన భారతీయ ఆణిముత్యం.. సుబ్రహ్మణ్యన్ చంద్రశేఖర్ జయంతి

సూర్య న్యూస్ డెస్క్ : విశ్వం గుట్టు విప్పిన 20వ శతాబ్దపు అత్యంత ప్రతిభావంతుడైన భారతీయ-అమెరికన్ ఖగోళ భౌతిక శాస్త్రవేత్త, నోబెల్ బహుమతి గ్రహీత సుబ్రహ్మణ్యన్ చంద్రశేఖర్ (Subrahmanyan Chandrasekhar) జయంతి నేడు. నక్షత్రాల నిర్మాణం, వాటి పరిణామంలో కీలకమైన భౌతిక ప్రక్రియలపై ఆయన చేసిన సైద్ధాంతిక అధ్యయనాలు (Theoretical studies) ఆధునిక ఖగోళ శాస్త్ర గమనాన్నే మార్చేశాయి.

సుబ్రహ్మణ్యన్ చంద్రశేఖర్ 1910 అక్టోబర్ 19న అప్పటి బ్రిటిష్ ఇండియాలోని లాహోర్ నగరంలో జన్మించారు. అనంతరం ఆయన కుటుంబం మద్రాసుకు మకాం మార్చింది. ప్రఖ్యాత భారతీయ భౌతిక శాస్త్రవేత్త, నోబెల్ గ్రహీత సర్ సీవీ రామన్ కు ఈయన స్వయానా మేనల్లుడు (రామన్ సోదరుడి కుమారుడు). మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ కళాశాలలో భౌతికశాస్త్రంలో డిగ్రీ పూర్తి చేసిన అనంతరం, 1930లో ఉన్నత విద్యాభ్యాసం కోసం కేంబ్రిడ్జ్ (ఇంగ్లాండ్) వెళ్లారు. కేవలం 19 ఏళ్ల వయసులో ఆ ఓడ ప్రయాణంలోనే తన ప్రసిద్ధ ‘చంద్రశేఖర్ లిమిట్’ కు సంబంధించిన గణిత సమీకరణాలను లెక్కించడం ప్రారంభించారు.

ecd6aecc5d9ceb4c85cafde273b59adc2142f1d1a5597cc9ccec694e304ebb27 — Family Photo: AIP Emilio Segrè Visual Archives, Gift of Kameshwar Wali

చంద్రశేఖర్ లిమిట్ – నోబెల్ పురస్కారం

ఒక నక్షత్రం తన ఇంధనాన్ని పూర్తిగా కోల్పోయిన తర్వాత దాని కేంద్ర భాగం (కోర్) కుంచించుకుపోయి వైట్ డ్వార్ఫ్‌ అనే స్థితికి చేరుకుంటుంది. ఈ వైట్ డ్వార్ఫ్ నిలుపుకోగలిగే గరిష్ట ద్రవ్యరాశిని సూచించే పరిమితికే ‘చంద్రశేఖర్ లిమిట్’ అని పేరు పెట్టారు. ఈ పరిమితి విలువ మన సూర్యుని ద్రవ్యరాశికి సుమారు 1.44 రెట్లు ఉంటుందని ఆయన నిర్ధారించారు. సూర్యుని కంటే ఎనిమిది రెట్ల వరకు బరువున్న నక్షత్రాలు కూడా చివరికి తమ ద్రవ్యరాశిని కోల్పోయి వైట్ డ్వార్ఫ్‌లుగానే మారతాయి.

అయితే, ఒక నక్షత్రం కోర్ ద్రవ్యరాశి ఈ 1.44 పరిమితి కంటే ఎక్కువగా ఉంటే, అది వైట్ డ్వార్ఫ్‌గా స్థిరంగా ఉండలేదని, మరింత కుంచించుకుపోయి సూపర్‌నోవా పేలుడుకు దారితీస్తుందని చంద్రశేఖర్ గణితశాస్త్ర పరంగా చూపించారు. ఆ తర్వాత అది న్యూట్రాన్ నక్షత్రంగా లేదా బ్లాక్ హోల్‌గా రూపాంతరం చెందే అద్భుతమైన ప్రక్రియల ఆవిష్కరణలకు ఆయన సిద్ధాంతాలే బలమైన పునాది వేశాయి.

నక్షత్రాల నిర్మాణం, భౌతిక పరిణామంపై ఆయన చేసిన ఈ విశేష పరిశోధనలకు గాను 1983లో విలియం ఫౌలర్ తో కలిసి భౌతికశాస్త్రంలో ప్రతిష్టాత్మక నోబెల్ బహుమతిని పంచుకున్నారు. 1953లో అమెరికా పౌరసత్వం తీసుకున్న ఆయన, చికాగో యూనివర్సిటీలో దాదాపు 50 ఏళ్ల పాటు పరిశోధకుడిగా, ప్రొఫెసర్‌గా సేవలందించి 1995 ఆగస్టు 21న అక్కడే కన్నుమూశారు. అంతరిక్ష పరిశోధనలో ఆయన చేసిన అసమాన సేవలకు గుర్తుగా నాసా 1999లో ప్రయోగించిన అత్యంత శక్తివంతమైన స్పేస్ టెలిస్కోప్‌కు ‘చంద్ర ఎక్స్-రే అబ్జర్వేటరీ’ అని నామకరణం చేసి సముచిత రీతిలో గౌరవించుకుంది.